Renin anjiyotensin sisteminin hikayesi Tigerstedt ve Bergman’ın 1898’de yaptığı çalışmalarla başlamıştır. Klasik renin-anjiyotensin sistemi (RAS) aktif son ürünü, bir oktapeptit olan anjiyotensin 2 (Ang II) baslangıçta perifer kaynaklı bir hormon olarak tanımlanmıştı. Oysa ki bugün beyin ve renin anjiyotensin sistemi ilişkisi daha farklı tanımlanmaktadır. Beyinde renin anjiyotensin sisteminin varlığı yaklaşık 40 yıl önce öne sürülmüştür. O günden bugüne beyin RAS biyolojisi konusundaki bilgi birikimimiz oldukça artmıştır. Beyin RAS’ının, RAS’ın klasik rolünü tamamlayan kardiyovasküler ve sıvı elektrolit dengesinin düzenlenmesinde yer aldığı gösterilmiştir. Beyin RAS’ı ek olarak diğer beyine özgü fonksiyonlardan hafıza, kognitif fonksiyonlar ve stres ile de ilişkilendirilmiştir. Stres yanıtı ve renin anjiyotensin sistemi ilişkisini konu alan klinik araştırmamızda da psikososyal stres ile RAS’ı temsil eden en iyi parametrelerden plazma renin aktivitesi (PRA) arasında ilişki saptnamıştır. Son yıllarda transgenik teknolojilerin gelişmesi beyin RAS’ının fonksiyonları ve ilişkilerini daha iyi anlamamızı sağlamıştır.

Beyin anjiyotensin peptidleri ve kan basıncı üzerine etkisi güncel konulardan. 2010 ağustos ayında Hipertansiyon dergisinde (journal of hypertension) yayınlanan “beyin anjiyopeptidleri sempatik tonusu ve kan basıncını düzenliyor” isimli derleme dikkat çekici. Yazarları Alain G. Dupont ve Sofie Brouwers derlemelerinde beyin anjiyotensin peptidlerin, glutamat gama aminobütirik asit ve nitrik oksitle etkileşerek sempatik tonusu ve kan basıncını kontrol ettiğine ilişkin kanıtları inceliyorlar. Bu makaleye göre sempatik sinir sisteminin kısa dönem kan basıncı üzerine etkisi bilinmekteyken uzun dönemli kan basıncı kontrolüne ve hipertansiyon patogenezine etkileri tartışma konusu olmuştur. Bir çevrimsel araştırma örneği olarak renal denervasyonun arter kan basıncına olumlu etkisinin hayvanlarda gösterilmesi üzerine bu buluş klinikte katater yoluyla insanlarda da renal denervasyon yapılarak arter kan basncını düşürdüğünün baz merkezlerde saptanmasına öncülük etmiştir. İlaca dirençli hastalarda gerçekleştirilen bu işlem güvenli bulunmuş ve kan basıncında düşüşe neden olmuştur. Bu sempatik sinir sisteminin uzun süreli kan basıncındaki etkisini göstermiştir. Endojen ve bağımsız bir renin anjiyotensin sistemi varlığının keşfi sempatik sistem ve kan basıncına etkisinin araştırılmasına öncülük etmiştir. Anjiyotensin II’nin bir nörotransmiter olduğu hipotezine kadar varılmıştır. Derleme Anjiyotensin III, Anjiyotensin IV ve Anjiyotensin (1-7) gibi diğer anjiyopeptidlerinin santral etkilerine de yer vermektedir. Santral anjiyotensin II aktivitesi için anjiyotensin III’e dönüşüm gerekli mi? Anjiyotensin dönüştürücü enzim (ACE) 2 tarafından oluşturulan beyin anjiyotensin (1-7) kan basıncı kontrolüne katılıyor mu? gibi soruların yanıtlarını kanıtlar ışığında incelemektedir. Farklı aşamalarda RAS inhibisyonunun sempatik sistem üzerinde etkilerini klinik araştırmalarda değerlendirmektedir. Farklı RAS inhibitörlerinin beyine penetrasyonunun farklı olması, sempatik sistem aktivitesini ölçerken metodolojik farklılıklar klinik araştırma sonuçlarının çeşitliliğini açıklamaktadır. Gözlemler RAS inhibitörlerinin sempatolitik ilaçlar olmadığını santral sempatik aktivitenin düzenlenmesinden sorumlu olabileceğini göstermektedir. Beyindeki RAS bileşenlerinin fonksiyonlarının ve aralarındaki iletişimin daha iyi anlaşılması, hipertansiyon tedavisinde yeni ilaç tedavisi seçenekleri oluşturabilir.

Kaynaklar

Basso N, Terragno NA. History About the Discovery of the Renin-Angiotensin System,Hypertension, 2001;38:1246-124

Baltatu O, Bader M, Brain Renin-Angiotensin System, Neuroendocrinology 2003;78:253–259.

Sağlıklı gönüllülerde stres yanıtının elektrofizyolojik ve biyokimyasal olarak degerlendirilmesi ve bu yanıta egzersizin etkisinin ve renin anjiyotensin sisteminin rolünün araştırılması, Dr. Zeynep Güneş Özünal, danışman Prof. Dr. Yağız Üresin.

Alain G. Dupont and Sofie Brouwers, Brain angiotensin peptides regulate sympathetic tone and blood pressure J Hypertens 2010;28:1599–1610